ภาคอีสานของไทยเป็นที่ตั้งของประชากรกว่า 22 ล้านคน และเป็นแหล่งเกษตรกรรมที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ ขณะเดียวกันก็เป็นพื้นที่ที่เผชิญกับความเสี่ยงภัยแล้งสูงที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เช่นกัน
บทความนี้ใช้ ข้อมูลจริงจาก GlobMaps MDI pipeline — การวิเคราะห์ภัยแล้งระดับจังหวัดจาก ERA5 reanalysis และข้อมูลดาวเทียม MODIS — เพื่อดูสถานการณ์ภาคอีสานในเดือนพฤษภาคม 2026 และสัญญาณ ENSO ที่อาจส่งผลในช่วงที่เหลือของปี
ข้อมูลล่าสุด: May 2026
GlobMaps อัปเดต MDI ทุกเดือนในวันที่ 8 ของเดือน โดยใช้ข้อมูล ERA5 ของเดือนก่อนหน้า รอบ May 2026 ประมวลผลเมื่อ 9 มิถุนายน 2026 ครอบคลุมทุก 77 จังหวัดของไทย
ภาพรวมทั้งประเทศ (May 2026):
| ระดับ | จำนวนจังหวัด |
|---|---|
| ไม่มีภัยแล้ง | 52 |
| D0 แห้งผิดปกติ | 24 |
| D1 ภัยแล้งระดับปานกลาง | 1 |
ที่มา: MDI THA 10e-multi-index-drought.json, generated 2026-06-09. ครอบคลุม 77 จังหวัด
จังหวัดที่มีดัชนีภัยแล้งสูงสุด (May 2026):
| จังหวัด | MDI | ระดับ | ภาค |
|---|---|---|---|
| นราธิวาส | 0.36 | D0 แห้งผิดปกติ | ใต้ |
| สมุทรสาคร | 0.31 | D0 แห้งผิดปกติ | กลาง |
| มุกดาหาร | 0.26 | D0 แห้งผิดปกติ | อีสาน |
ในภาคอีสาน จังหวัดมุกดาหาร มีค่าดัชนีภัยแล้งที่วัดได้ชัดเจนที่สุดในรอบ May 2026 ค่า MDI 0.26 จัดอยู่ในระดับ D0 ("แห้งผิดปกติ") โดยค่า SPEI-3 อยู่ที่ −0.61 — ต่ำกว่าเกณฑ์ภัยแล้ง −0.5 แสดงว่าแห้งกว่าค่าเฉลี่ยประวัติศาสตร์ 1991–2020 ของจังหวัดและฤดูกาลนี้ ด้านพืชพรรณก็สอดคล้องกัน: ค่า VCI ของมุกดาหารอยู่ที่ 0.54 ต่ำกว่าเส้นความเครียดพืชพรรณที่ 0.6
D0 หมายความว่าอะไรสำหรับเกษตรกร?
D0 ยังไม่ถึงระดับ D1 (SPEI-3 < −0.8) ที่มีหลักฐานว่าส่งผลกระทบต่อผลผลิตอย่างมีนัยสำคัญ แต่สัญญาณ D0 ในเดือนพฤษภาคมมีความหมายเฉพาะสำหรับอีสาน เพราะ พฤษภาคมคือช่วงเปลี่ยนผ่านก่อนมรสุมตะวันตกเฉียงใต้จะเข้าสู่ภาคอีสานเต็มที่
ดินที่มีความชื้นต่ำกว่าค่าเฉลี่ยก่อนเข้าฤดูฝน หมายถึง:
- การปักดำข้าวต้นเดือนมิถุนายนอาจเผชิญกับความเครียดน้ำเพิ่มขึ้น
- อ่างเก็บน้ำและชลประทานขนาดเล็กเริ่มฤดูฝนที่ระดับต่ำกว่าค่าเฉลี่ย
- ทุ่งหญ้าเลี้ยงสัตว์เข้าสู่ฤดูกาลด้วยความเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำมากขึ้น
สัญญาณ ENSO: ขึ้นอยู่กับว่าเชื่อดัชนีตัวไหน
ภาพภัยแล้งยังถูกกำหนดด้วยสัญญาณ ENSO — แต่ตรงนี้พาดหัวข่าวกับบันทึกทางการไม่ตรงกัน NOAA CPC ยังคง El Niño Advisory บนฐานอุณหภูมิผิวทะเล และดัชนี ONI แบบเดิมอ่านได้ +0.98 สำหรับ AMJ (เม.ย.–มิ.ย.) 2026 — อยู่ในเขต "El Niño" เต็มตัว
แต่ปัจจุบัน NOAA ใช้ Relative ONI (RONI) — ซึ่งหักภาวะโลกร้อนพื้นหลังออกเพื่อแยกสัญญาณ ENSO จริง — เป็นดัชนีหลัก และ RONI ช่วงเดียวกัน = +0.47 อยู่ในช่วง Neutral ตามเกณฑ์ทางการ ปี 2026 จึงยังไม่ใช่ El Niño ฉลากระดับมหาสมุทรยังเถียงกันได้จริง แต่สัญญาณระดับจังหวัดบนพื้นดินไม่ต้องเถียง
ดัชนี ณ รอบอัปเดต AMJ 2026 ของ NOAA CPC: RONI +0.47 (Neutral — ดัชนี ENSO หลักของ NOAA) และ ONI เดิม +0.98 แหล่ง: NOAA CPC
ทำไมถึงสำคัญสำหรับอีสาน: ไม่ว่าดัชนีระดับมหาสมุทรจะขยับเป็น El Niño หรือไม่ ภาคอีสานก็มีความชื้นในดินต่ำกว่าค่าฐานอยู่แล้ว — มุกดาหารอยู่ที่ D0 ในรอบ MDI พ.ค. 2026 หาก El Niño ก่อตัวจะเพิ่มโอกาสของครึ่งปีหลังที่แล้งกว่า แต่ความเสี่ยงสะสมต่อฤดูเพาะปลูก 2026 วัดได้ระดับจังหวัดตั้งแต่วันนี้ ก่อนจะมีฉลากใด ๆ
เปรียบเทียบกับภูมิภาค: กอนตูม เวียดนาม D3
ภาพรวมของไทยในเดือนพฤษภาคม 2026 อยู่ในระดับเบาถึงปานกลาง และควรตรวจสอบกับประเทศเพื่อนบ้านมากกว่าจะสรุปลอย ๆ จังหวัดกอนตูมในที่ราบสูงตอนกลางของเวียดนามบันทึกค่า MDI 0.141 ในรอบเดียวกัน — ต่ำกว่าเกณฑ์ 0.20 จึงไม่เข้าระดับภัยแล้งใดเลย
การเปรียบเทียบนี้แสดงให้เห็นว่า MDI pipeline จับความแตกต่างภายในภูมิภาคได้จริง ไม่ใช่แค่ค่าเฉลี่ยรวม
ที่มา: MDI VNM 10e-multi-index-drought.json, generated 2026-06-09
เฝ้าดูฤดูกาล
สัญญาณ ENSO ที่ยังก้ำกึ่งบนดินที่ความชื้นต่ำกว่าค่าฐานอยู่แล้ว คือความเสี่ยงสะสมที่ปรากฏทีละจังหวัด — มุกดาหารที่ D0, กอนตูมที่ไม่เข้าระดับ — ก่อนถึงพาดหัวระดับภูมิภาคนาน เราจะติดตามพัฒนาการของภาคอีสานต่อไปตลอดฤดูเพาะปลูก 2026
อ่านเพิ่มเติมว่าเรามองภูมิอากาศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างไรได้ที่ globmaps.com