2 วันที่อุณหภูมิอากาศเท่ากันอาจรู้สึกร้อนต่างกันมาก วันหนึ่งยังพอทนได้ อีกวันแค่เดินไม่นานก็อ่อนเพลีย ความต่างนี้ส่วนใหญ่มาจากความชื้น และดัชนีความร้อนคือค่าที่ออกแบบมาเพื่อบอกความต่างนั้น
อุณหภูมิอากาศเป็นเพียงส่วนหนึ่ง
อุณหภูมิอากาศคือค่าที่เทอร์โมมิเตอร์ในที่ร่มวัดได้ ค่านี้บอกสภาพของอากาศ ไม่ได้บอกว่าคนที่อยู่ในอากาศนั้นรู้สึกอย่างไร
ความร้อนที่ร่างกายรู้สึกขึ้นอยู่กับว่าร่างกายระบายความร้อนที่ตัวเองสร้างขึ้นได้ดีเพียงใด ซึ่งไม่ได้ขึ้นกับอุณหภูมิอากาศอย่างเดียว แต่ขึ้นกับความชื้น ลม และแสงแดดโดยตรงด้วย
ร่างกายระบายความร้อนอย่างไร
เมื่ออากาศร้อน ร่างกายระบายความร้อนด้วยการขับเหงื่อเป็นหลัก เหงื่อทำให้ผิวเย็นลงเมื่อระเหย เพราะการระเหยดึงความร้อนออกจากผิว
ความชื้นสัมพัทธ์คือปริมาณไอน้ำในอากาศเมื่อเทียบกับปริมาณสูงสุดที่อากาศรับได้ที่อุณหภูมินั้น ถ้าความชื้นสัมพัทธ์สูง เหงื่อจะระเหยช้า ร่างกายจึงระบายความร้อนได้น้อยลง แม้จะยังขับเหงื่ออยู่ก็ตาม
ดัชนีความร้อนรวมค่าอะไรบ้าง
ดัชนีความร้อน (heat index) ที่กรมอุตุนิยมวิทยาแห่งชาติของสหรัฐอเมริกาใช้ รวมอุณหภูมิอากาศกับความชื้นสัมพัทธ์เป็นตัวเลขเดียว เพื่อประมาณว่าร่างกายมนุษย์รู้สึกร้อนเท่าไร แอปพยากรณ์อากาศมักแสดงค่านี้ในชื่อ "อุณหภูมิที่รู้สึกได้"
ที่อุณหภูมิอากาศเท่ากัน ความชื้นที่สูงกว่าจะให้ดัชนีความร้อนสูงกว่า เช้าที่ชื้นจึงอาจรู้สึกร้อนกว่าบ่ายที่แห้งกว่า แม้เทอร์โมมิเตอร์ตอนบ่ายจะวัดได้สูงกว่าก็ตาม
สิ่งที่ดัชนีความร้อนไม่ได้รวมไว้
ดัชนีความร้อนคำนวณสำหรับสภาพในที่ร่มและมีลมอ่อน ถ้ายืนกลางแดดโดยตรง สภาพจริงอาจร้อนกว่าค่าที่ดัชนีแสดง
ดัชนีนี้ยังคำนวณสำหรับผู้ใหญ่ทั่วไปที่อยู่นิ่ง การทำงานใช้แรง เสื้อผ้าหนา อายุ และสุขภาพ ล้วนเปลี่ยนความสามารถในการทนร้อนของแต่ละคน ตัวเลขเดียวกันจึงไม่ได้มีความเสี่ยงเท่ากันสำหรับทุกคน
อ่านค่านี้เพื่อวางแผนวัน
วิธีอ่านที่มีประโยชน์คือเทียบดัชนีความร้อนกับอุณหภูมิอากาศ ไม่ใช่ดูค่าใดค่าหนึ่งอย่างเดียว ถ้า 2 ค่านี้ห่างกันมาก แปลว่าความชื้นมีผลมาก และร่างกายจะระบายความร้อนได้ยากกว่าที่ตัวเลขบนเทอร์โมมิเตอร์บอก
จากนั้นจึงวางแผนตามตัวเลข เช่น ย้ายงานกลางแจ้งหรือการออกกำลังกายไปช่วงที่เย็นกว่า ดื่มน้ำและพักในที่ร่มมากขึ้น และดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ และคนที่ทำงานกลางแจ้งเป็นพิเศษ
เมื่อความร้อนกลายเป็นปัญหาสุขภาพ
อาการจากความร้อนอาจรุนแรงได้อย่างรวดเร็ว อาการสับสน ผิวร้อนจัด เหงื่อหยุดออก หรือหมดสติ เป็นสัญญาณของโรคลมร้อน (heat stroke) ซึ่งต้องได้รับการรักษาทันที
ในประเทศไทย หากเจ็บป่วยฉุกเฉินให้โทร 1669 และติดตามประกาศเรื่องอากาศร้อนจากกรมอุตุนิยมวิทยาและกรมอนามัย