การพยากรณ์น้ำท่วมทำขึ้นได้นานก่อนจะสมควรนำมาแสดง การทำต้องใช้โมเดลกับข้อมูล แต่การนำมาแสดงต้องมีหลักฐานว่าถ้าใช้ในอดีต มันจะทายถูกบ่อยพอให้คนลงมือทำตามได้ บทความนี้อธิบายว่าหลักฐานนั้นสร้างขึ้นอย่างไร และทำไมการพยากรณ์ที่สอบไม่ผ่านจึงไม่ควรขึ้นหน้าเว็บ
ทดสอบการพยากรณ์กับเหตุการณ์ในอดีต
การทดสอบนี้เรียกว่า hindcast คือเอาระบบพยากรณ์ของวันนี้ไปรันกับวันที่ผ่านมาแล้ว ทำเหมือนยืนอยู่ในวันนั้นจริง ๆ แล้วเทียบคำทำนายกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น อดีตมีบันทึกครบทุกวัน คำทำนายทุกครั้งจึงให้คะแนนได้
hindcast มีกติกาเข้มอยู่ข้อเดียว คือระบบใช้ได้เฉพาะข้อมูลที่มีอยู่แล้วในวันที่สมมติว่ากำลังพยากรณ์ ถ้าเผลอให้เห็นอนาคตแม้แค่วันเดียว ผลจะดูดีเกินจริงไปมาก
บันทึกที่ใช้ทดสอบยังต้องยาวพอจะมีเหตุการณ์ที่สำคัญอยู่ในนั้นด้วย ฤดูที่ไม่มีน้ำท่วมหนักเลยแทบบอกอะไรไม่ได้ว่าระบบจะเตือนได้หรือไม่ ต่อให้คะแนนออกมาสวยแค่ไหนก็ตาม
ผิดได้ 2 แบบ
ระบบเตือนภัยพลาดได้ 2 แบบที่ต่างกัน แบบแรกคือเงียบทั้งที่น้ำท่วมมาจริง เรียกว่าการเตือนพลาด แบบที่สองคือส่งสัญญาณเตือนแต่น้ำไม่มา เรียกว่าการเตือนผิด
นักพยากรณ์วัดแบบแรกด้วยค่า POD (probability of detection) คือในบรรดาน้ำท่วมที่เกิดขึ้นทั้งหมด ระบบเตือนได้กี่ส่วน ค่า POD เท่ากับ 1 แปลว่าจับได้ทุกครั้ง
ส่วนแบบที่สองวัดด้วยค่า FAR (false alarm ratio) คือในบรรดาคำเตือนทั้งหมดที่ออกไป มีกี่ส่วนที่ผิด ค่า FAR เท่ากับ 0 แปลว่าทุกครั้งที่เตือน น้ำท่วมตามมาจริง
ทำไมต้องดูทั้ง 2 ค่า
ค่าใดค่าหนึ่งเพียงลำพังโกงได้ง่าย ระบบที่เตือนทุกจังหวัดทุกวันจะจับน้ำท่วมได้ทุกครั้งและได้ POD เต็ม แต่ไม่มีประโยชน์อะไร ส่วนระบบที่ไม่เคยเตือนเลยก็ไม่มีวันเตือนผิด
การพยากรณ์จึงผ่านได้ก็ต่อเมื่อจับเหตุการณ์จริงได้มากพอ และเตือนผิดน้อยพอที่คนยังฟังอยู่ การตั้งเกณฑ์ทั้ง 2 ข้อจึงเป็นเรื่องของคน ไม่ใช่เรื่องสถิติอย่างเดียว
ใครรับผลของความผิดแต่ละแบบ
การเตือนพลาดกับการเตือนผิดตกกับคนต่างกลุ่ม และเสียหายต่างกัน ชาวนาที่ไม่ได้รับคำเตือนอาจเสียข้าวที่อีกไม่กี่สัปดาห์ก็จะได้เก็บเกี่ยว ส่วนชาวนาที่ถูกเตือนโดยเปล่าประโยชน์อาจรีบเกี่ยวก่อนกำหนด ขนย้ายเครื่องมือ หรือจ่ายค่ากระสอบทราย แล้วครั้งหน้าอาจไม่ขยับเลย
ความเสียหายแบบหลังมักถูกมองข้าม ระบบที่เตือนผิดบ่อยกำลังสอนคนฟังให้เลิกฟังเอง คำเตือนผิดของฤดูนี้จึงทำให้คำเตือนของฤดูหน้าอ่อนลง
ทำไมเราจึงยังไม่แสดงการพยากรณ์
เราทดสอบการพยากรณ์น้ำท่วมของเราเองด้วยวิธีนี้ ผล hindcast ล่าสุดยังจับเหตุการณ์น้ำท่วมได้ไม่ถึงเกณฑ์ที่ตั้งไว้ เราจึงยังไม่แสดงระดับพยากรณ์ เมื่อเปิดหน้าให้ใช้ จะแสดงเฉพาะค่าที่วัดได้จริง และบอกเรื่องนี้ไว้บนหน้าอย่างตรงไปตรงมา
การเก็บการพยากรณ์ไว้ก่อนอาจดูเหมือนซ่อนงานที่ใกล้เสร็จ แต่ตัวเลขพยากรณ์บนหน้าจอจะถูกอ่านเป็นคำบอกเล่าถึงวันข้างหน้า ถ้ายังสอบไม่ผ่าน ก็เท่ากับให้คำมั่นที่ยังไม่มีใครตรวจ
ระหว่างนี้ควรดูจากที่ไหน
คำเตือนและคำสั่งอพยพในประเทศไทย ให้ติดตามจากกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กรมอุตุนิยมวิทยา และหน่วยงานในพื้นที่ สายด่วน ปภ. คือ 1784 และถ้าเจ็บป่วยฉุกเฉินให้โทร 1669
เมื่อการพยากรณ์ของเราผ่านการทดสอบ เราจะบอกด้วยว่าทดสอบกับอะไรและได้คะแนนเท่าไร เพื่อให้ทุกคนตัดสินได้เอง