แผนที่ฝน ความร้อน หรือภัยแล้งที่ระบายสีไว้ ล้วนสร้างจากตัวเลข แต่ตัวเลขเหล่านั้นไม่ได้เป็นแบบเดียวกัน บางตัววัดมาจริง บางตัวประมาณขึ้น และบางตัวเป็นการพยากรณ์ บนหน้าจอหน้าตาเหมือนกันทุกอย่าง แต่สิ่งที่ใช้ทำได้อย่างปลอดภัยต่างกันมาก
ค่าที่วัด คือสิ่งที่เครื่องมือบันทึกไว้
ค่าที่วัดได้มาจากเครื่องมือที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ เช่น เครื่องวัดน้ำฝน เทอร์โมมิเตอร์ในตู้ที่มีช่องระบายอากาศ หรือเครื่องวัดระดับน้ำริมแม่น้ำ ค่านี้บอกสภาพของจุดนั้นในเวลานั้น จึงใกล้เคียงข้อเท็จจริงที่สุดที่แผนที่จะแสดงได้
ข้อจำกัดของมันอยู่ที่ความครอบคลุมและการส่งข้อมูล เครื่องวัดหนึ่งเครื่องบอกได้แค่จุดที่มันตั้งอยู่ ไม่ได้บอกทั้งอำเภอ ข้อมูลยังอาจมาช้าหรือไม่มาเลย ค่าที่วัดได้จึงควรบอกเวลาที่วัดกำกับไว้เสมอ
ค่าประมาณ คือส่วนที่แบบจำลองเติมให้
พื้นที่ส่วนใหญ่ไม่มีเครื่องมือตั้งอยู่ใกล้ ๆ ช่องว่างจึงต้องเติมด้วยแบบจำลอง ข้อมูลดาวเทียมกับแบบจำลองฟิสิกส์ของชั้นบรรยากาศ โดยมีค่าที่วัดได้จริงคอยกำกับ จะคำนวณค่าออกมาให้ทุกช่องกริด ชุดข้อมูลวิเคราะห์ย้อนหลังอย่าง ERA5 ที่เราใช้ทำแผนที่ภัยแล้งก็ทำงานแบบนี้
ค่าประมาณอาจดีมาก โดยเฉพาะเมื่อดูรูปแบบกว้าง ๆ เป็นรายสัปดาห์หรือรายเดือน แต่ก็ยังเป็นค่าประมาณ และยิ่งพื้นที่เล็กหรือมีสถานีวัดน้อย ความไม่แน่นอนก็ยิ่งมาก
ค่าพยากรณ์ คือสิ่งที่แบบจำลองคาดว่าจะเกิด
การพยากรณ์พูดถึงสิ่งที่ยังไม่เกิด อาจสร้างจากแบบจำลองชุดเดียวกับค่าประมาณก็ได้ แต่ตรวจสอบต่างกัน คือต้องเอาคำพยากรณ์ในอดีตมาเทียบกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริงหลังจากนั้น
การทดสอบนี้คือเหตุผลที่เรายังไม่แสดงการพยากรณ์น้ำท่วมของเรา ถ้ายังไม่ได้เทียบกับเหตุการณ์ในอดีต ก็ไม่มีใครรู้ว่าควรเชื่อได้แค่ไหน รวมทั้งตัวเราเองด้วย
ทำไมบนหน้าจอจึงแยกไม่ออก
แผนที่เปลี่ยนตัวเลขทั้ง 3 แบบให้กลายเป็นรูปทรงสีเดียวกัน จังหวัดที่ระบายสีแดงเข้มดูแน่นอนเท่ากัน ไม่ว่าสีนั้นจะมาจากเครื่องวัดเมื่อเช้านี้ ค่าประมาณของเดือนที่แล้ว หรือคำพยากรณ์ของสัปดาห์หน้า
ดัชนียิ่งทำให้แยกยากขึ้น พอแปลงค่าเป็นระดับอย่าง "รุนแรง" แล้ว คนอ่านก็มองไม่เห็นอีกต่อไปว่าค่านั้นเริ่มต้นมาจากการวัด การประมาณ หรือการพยากรณ์
คำถาม 3 ข้อที่ควรถาม
ข้อ 1 ตัวเลขนี้วัดมา ประมาณขึ้น หรือพยากรณ์ไว้ ถ้าหน้าเว็บไม่บอก ให้ถือว่าเป็นค่าประมาณ
ข้อ 2 ตัวเลขนี้ทำขึ้นเมื่อไร และพูดถึงช่วงเวลาไหน ค่าที่แสดงวันนี้อาจเป็นของเดือนที่แล้ว
ข้อ 3 ตัวเลขนี้เคยถูกตรวจกับอะไร ค่าที่วัดตรวจได้กับเครื่องมือที่อยู่ใกล้กัน ส่วนคำพยากรณ์ตรวจได้กับเหตุการณ์ในอดีต ถ้ายังไม่เคยตรวจกับอะไรเลย ก็ควรใช้ตัวเลขนั้นอย่างระวัง
เราบอกที่มาของตัวเลขของเราอย่างไร
เราพยายามบอกว่าแผนที่แต่ละชุดของเราแสดงตัวเลขแบบไหน ครอบคลุมช่วงเวลาใด และไม่ได้วัดอะไร ส่วนเรื่องที่เรายังไม่ได้ทดสอบ เราจะบอกไว้ตรง ๆ แทนที่จะปล่อยว่าง
คำเตือนและคำสั่งอพยพในประเทศไทย ให้ติดตามจากกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กรมอุตุนิยมวิทยา และหน่วยงานในพื้นที่ สายด่วน ปภ. คือ 1784 และถ้าเจ็บป่วยฉุกเฉินให้โทร 1669